Bağlama yapımında kullanılan ağaç parçaların ısıtılarak eğilmesini sağlayan sacın adı nedir?

Bağlamanın tekne ve sap olmak üzere iki ana bölümü vardır. Eğer bağlama oyma şeklindeyse teknesi tek parça halinde oyma keserleriyle oyulur. El aletleriyle önce kaba sonra ince olarak içi temizlenir, yuvarlanır, tekne yarım armut biçimini alır. Bağlamanın yarım armut biçimindeki tekne ölçüsünü veya biçimini (daha yassı veya yuvarlak oluşunu) belirleyen tekne ölçülerinden yardım alınır. Tekne ölçüsü veya biçimi ona göre şekillendirilir. Bağlamanın teknesi yaprak şeklindeyse daha önceden hazırlanmış tekne kalıplarının veya oyma yapılmış bağlama teknesinin üzerindeki yapraklar tek tek çalışılır. Bu yapraklar 3 mm kalınlığında, 2 cm eninde ve 55–60 cm boyundadırlar. Bu ağaç parçaları yumuşaması, eğilirken kırılmaması için suda ıslatılır ve bir saat kadar bekletilir. Yaprak eğme aleti ısıtılır, yapraklar ‘pürmüz’ denilen sacın üzerinde teker teker eğilir,yuvarlatılır ve teknenin kıvrımını alır. Sonra kıvrılan yapraklar planyada düzelti- lir. Yan yana getirilerek sıcak tutkalla kalıbın üstünde birleştirilir. Yapraklar bağlama teknesi halini alırlar. Bu haliyle bir gün bekletilir. Böylece yaprak bağlamanın teknesi hazır olur. Saplar hem hafif hem de zamanla eğilip bükülmeyen ağaçlardan tercih edilir. Genelde ak gürgen ağacından olmak üzere bunun yanında kelebek denilen akça ağaç da kullanılabilir. Önceden 4 x 4 cm boyutunda kesilip hazırlanan ağaç çubuklar da yine 2-3 sene bekletilir. Sapların uzunluğu bazı bağlamalarda tekne ölçüsüyle aynı olmakla birlikte kara düzen denilen sazda tekne ölçüsüne 1/3 ünün eklenmesiyle oluşur. Örneğin tekne ölçüsü 45 cm olan bir sazın kolu 45+15=60 cm’dir. Sapların tekneye yapışacak uçları testereyle “v” şeklinde kesilir. Saplar, önceden tekneye birleştirilmiş ve yine aynı açıyla ucu “v” şeklinde kesilmiş parçayla birbirine yapıştırılır ve birleştirilir. Bu kesişe “kurt ağzı” ya da “kırlangıç şekli” denir. Yapıştırıldıktan sonra el işkenceleriyle sıkılır. Bu haliyle bir gün daha bekletilir.Hazırlanmış oyma veya yaprak tekneye göğüs geçirilir. Göğüs, teknenin yapıldığı ağaca göre yine yumuşak veya sert tercih edilir. Genelde ladin veya köknardan dikdörtgen şeklinde 4,5-5 mm kalınlığında olur.Kenarları teknenin ölçüsüne ve biçimine göre testereyle kesilir. Önce kalın sonra ince eğe ile fazlalıklar ve pürüzler düzeltilir. Tekneye oturtulur ve sıcak tutkalla yapıştırılır. Göğüsün tekneyle birleşmesini sağlayan “c” şeklinde kancalar vardır. Bu kancalar yardımıyla göğüs tekneye kenetlenir. Bu haliyle bir gün bek- letilir. Teknenin dışı önce kalın, sonra ince törpülerle temizlenir. Sistre ile ve en son zımparayla pürüzsüzleştirilir. Bu arada sesin dışarıya iyi verilmesi için teknenin en altına matkapla 3 cm çapında daire şeklinde bir delik açılır. “Kumpas” denilen aletle kolun kalınlığı ayarlanır. Aşağı taban 3,2 cm, yukarısı 2,7 cm’ye kadar inceltilir. Önce kalın, sonra ince eğeyle yuvarlanır. Sapın en ucuna, burguların yer aldığı 10-15 derece geriye yatık parça eklenir. Matkapla burguların delikleri denilir. Burgular takılır, tesviye ayarı yapılır. Kolun ön kısmı el rendesiyle düzlenir. Kolun arka kısmı önce sistre ile en son zımparayla pürüzsüzleştirilir. Arka takoz denilen tellerin bağlandığı nokta teknenin altına yapıştırılır. Baş eşikle orta eşik denilen göğüsteki eşiğin ayarları yapılır. Baş eşik, saptaki geriye yatık uca yakın olan kısımda, tellerin yerleştirildiği çıkıntıdır. Göğüsün üzerindeki telleri tutan çıkıntıya ise orta eşik denir. Orta eşiğin hesaplanması şu şekilde olur: Göğüsün boyu ölçülür, 5’e bölünür. Bağlamanın teknesinin en ucundan 1/5 ölçüsüne yakın yere göğüsteki orta eşik konur. Mesela teknenin veya göğüsün boyu 40 cm ise göğüsteki orta eşik 40/5= 8 olarak bağlamanın ucundan 8 cm içeridedir. Eşikler iki perde arası ölçülerin bulunmasına yardımcı olur. Hazır burgular önceden açılmış deliklere yerleştirilir. Burgular, tellerin sıkılığını veya gevşekliğini vererek gerginliği veya esnekliği dolayısıyla sesin tınısını belirler. Akort için kullanılır. Bağlama verniğe hazır olur ve verniklenir. Sazın sapına ince şeritler halinde geçirilen misinaların (olta yapımında kullanılan ip) aralarına perde denir. Misinalar sapa belli aralıklarla bağlanır ve perdeleri oluşturur. Perdenin, bağlamanın teknesine veya sapına yakınlığına göre seslerin inceliği veya kalınlığı belirlenir. Bağlamanın araları 3’er mm olmak üzere 2- 2-3 sırasıyla toplam 7 teli vardır. Normal teller İsveç çeliğinden, kırmızı bam telleri kromdan imal edilmiştir. Üstteki kırmızı tele “kalın bam teli”, alttaki kırmızı tele “ince bam teli” denir. Son olarak akort edilir, bir müddet daha bekletilir, kontrol edilir. Çalmaya hazır duruma geldiğinde bağlamalar satışa sunulur.